آموزش ایزو 18001 قسمت چهارم


 خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی

خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی عبارت است از اصول هدایت كننده اجرا و بهبود سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی سازمان به گونه ای كه بتواند عملكرد ایمنی و بهداشت خود را برقرار نگهدارد و امكان بهبود آن را فراهم كند . خط مشی ، اهداف كلی را در سطحی از عملكرد كه مورد نیاز سازمان است بیان می كند و سایر فعالیتهای سازمان باید در طول خط مشی و در همان راستا و نشات گرفته از آن باشد. در حقیقت خط مشی ، ساختاری را بنا می نهد كه سازمان بر روی آن ، طرحهای ایمنی و بهداشت شغلی خویش را استوار می سازد . به همین دلیل در خط مشی بایستی تعهد مدیریت رده بالا به تبعیت از قوانین ذیربط و بهبود مستمر بازتاب یافته باشد . در خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی باید موارد زیر را مورد توجه قرار داد : راهبرد كلی و رسالت سازمان و اصول و ضوابط كلی و حاكم بر آن نیازمندیهای طرفهای ذینفع و نحوه ارتباط با آنها بهبود مستمر كاهش مخاطرات اصول راهنما هماهنگی با سایر خط مشی های سازمان ( نظیر خط مشی كیفیت و خط مشی زیست محیطی ) شرایط محلی و منطقه ای خاص مطابقت با مقررات و قوانین مربوط به ایمنی و بهداشت شغلی و سایر الزاماتی كه سازمان تقبل كرده است.
4ـ3ـ طرح ریزی ( Planning ) :
4ـ3ـ1ـ طرح ریزی برای شناسایی خطرات ، ارزیابی ریسك و كنترل ریسك ( Planning for Hazard Identification , Risk Assessment and Risk Control ) : سازمان باید روشهای اجرایی برای شناسایی مداوم خطرات ، ارزیابی ریسكها و اجرای اقدامات كنترلی ایجاد كرده و برقرار نگهدارد . اینها باید شامل موارد زیر باشد :
فعالیتهای عادی و غیر عادی فعالیتهای تمام كاركنانی كه به محل كار دسترسی دارند ( شامل پیمانكاران و بازدید كنندگان ) امكانات موجود در محل كار كه توسط سازمان یا سایرین تهیه شده است سازمان باید مطمئن باشد كه نتایج حاصل از این ارزیابی ها و همچنین تاثیرات ناشی از اقدامات كنترلی در زمان تدوین اهداف بهداشتی ـ ایمنی در نظر گرفته می شوند . سازمان باید این اطلاعات را مستند و به روز نگهدارد . روش ( متدولوژی ) سازمان برای شناسایی خطرات و ارزیابی ریسكها باید : با درنظر گرفتن دامنه فعالیتها ، طبیعت و زمان تعریف شود تا اطمینان حاصل گردد كه روش به كار رفته پویا می باشد و نه واكنشی توانایی تقسیم بندی ریسكها و شناسایی خطراتی را كه باید توسط اقداماتی حذف یا كنترل شوند داشته باشد. هماهنگ با تجربه عملیاتی و ظرفیت امكانات كنترل ریسك در سازمان باشد . ورودی های لازم را برای تعیین نیازمندیهای سازمان ، شناسایی نیازهای آموزش و یا گسترش كنترل عملیات فراهم نماید . برخی از خطرات و مخاطرات مهم ایمنی و بهداشت شغلی عبارتند از :
الف ) سقوط اشیاء
ب ) سقوط افراد
ج ) تشعشعات خطرناك ( نظیر رادیوگرافی )
د ) آلودگی محیط كار ، رستوران ها و دستشویی ها
ه ) برق گرفتگی
و )‌ آتش سوزی
ز ) بلایای طبیعی
ح ) كار با ماشین آلات خطرناك نظیر پرسها ، اره ها و ماشین كاری
ط ) مواد خطرناك و سمی اعم از مایع ، گاز و جامد
ی ) حمل و نقل افراد و اشیاء
روشهای متفاوتی برای مخاطره سنجی وجود دارد كه یكی از معروفترین آنها تجزیه و تحلیل عوامل بالقوه شكست و تاثیر آن ( FMEA ) است . این روش پس از اینكه كارایی خود را در زمینه ایمنی به اثبات رساند ، با قدری تغییر در مباحث كیفی نیز مورد استفاده قرار گرفت به گونه ای كه یكی از الزامات استاندارد سیستم مدیریت كیفیت در صنایع قطعات خودرو ( QS 9000 و ISO/TS 16949 ) را تشكیل می دهد . حسن بزرگ FMEA این است كه بدون آنكه نیاز به محاسبات پیچیده آماری یا ریاضی داشته باشد ، نتایج بسیار سودمندی به بار می آورد .
4ـ3ـ2ـ الزامات قانونی و سایر الزامات ( Legal and Other Requirements ) : سازمان باید روش اجرایی برای شناسایی و دستیابی به الزامات قانونی و سایر الزامات بهداشت شغلی و ایمنی كه قابل اعمال در آن باشد ( متناسب با مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی ) ایجاد و برقرار نماید . سازمان باید این اطلاعات را به روز نگهدارد . اطلاعات مربوط به الزامات قانونی و سایر الزامات باید به اطلاع كاركنان سازمان و سایر طرفهای ذینفع مرتبط رسانده شود . برخی از الزامات دیگر كه ممكن است برای سازمان كاربرد داشته باشند عبارتند از: ایین كارهای صنعتی توافق نامه های منعقده با سازمانهای دولتی و عمومی راهنمایی هایی كه جنبه مقرراتی ندارند برای همسازی با مقررات قانونی ، سازمان باید الزامات قانونی مرتبط با فعالیتها ، محصولات و خدمات خود را كه جنبه ایمنی دارند شناسایی كرده و درك كند . قوانین ممكن است به شكلهای متفاوتی وجود داشته باشند : قوانین ویژه در خصوص فعالیتها نظیر مجوزهای بهره برداری قوانین ویژه در خصوص محصولات یا خدمات قوانین ویژه در خصوص صنعتی كه سازمان در آن زمینه فعالیت می كند قوانین عمومی ایمنی و بهداشت برای شناسایی این قوانین و نیز تغییرات آنها می توان از منابع مختلفی استفاده كرد مانند : سازمانهای دولتی تشكل های صنفی و صنعتی بانكهای اطلاعاتی موجود خدمات تخصصی مشاورین و كارشناسان ایمنی بهترین روش ،‌ تهیه لیستی از قوانین مرتبط با فعالیتها ، محصولات و خدمات سازمان است كه به طور دائم به روز می شوند . این كار مشابهت فراوانی با شناسایی و مطابقت با استانداردهای عملیاتی ، محصولات و خدمات در سیستمهای مدیریت كیفیت دارد .
 4ـ3ـ3ـ اهداف ( Objectives ) : سازمان باید اهداف بهداشت شغلی و ایمنی مدونی در هر بخش و سطحی در درون سازمان كه مرتبط باشد ایجاد كرده و برقرار نگهدارد . سازمان هنگام تعیین و بازنگری اهداف خود باید الزامات قانونی و سایر الزامات ، خطرات ( عوامل زیان آور ) بهداشتی ـ ایمنی و ریسك ها ، گزینه های فن آوری ، الزامات مالی و عملیاتی و بازرگانی خود و نیز نظرات طرفهای ذینفع را در نظر گیرد . اهداف باید با خط مشی بهداشت شغلی و ایمنی و از جمله تعهد به بهبود مستمر سازگار باشد . به هنگام تدوین اهداف باید در نظر داشت كه این اهداف به منظور دستیابی به خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی ایجاد می شوند . بنابراین اهداف باید در راستای خط مشی بوده و از سازگاری كامل با آن برخوردار باشند . بهترین روش این است كه خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی به گزاره هایی تقسیم و اهداف بر اساس این گزاره ها تدوین شوند .به هنگام تدوین اهداف همچنین باید به یافته های حاصل از بازنگری های ایمنی و نیز خطرات و مخاطرات ایمنی تعیین شده توجه داشت . سایر مواردی كه به هنگام تدوین اهداف مورد استفاده قرار می گیرند عبارتند از : مطابقت با قوانین و مقررات ایمنی و بهداشت شغلی نظرات طرفهای ذینفع شاخصهای عملكرد ایمنی و بهداشت شغلی تدوین روش اجرایی برای تعیین اهداف اگرچه به عنوان الزام استاندارد تعریف نشده لیكن می تواند بسیار مفید واقع شود . روش بسیار مناسب جهت ارزیابی اهداف و تعیین مناسب بودن آنها ، روش آزمون هوشمند ( Smart Test ) است . در این روش عواملی كه باید به هنگام تدوین و ارزیابی اهداف مورد توجه قرار گیرند به طور بسیار خلاصه و روشن تبیین می شود . این عوامل عبارتند از : مشخص بودن : اهداف باید مشخص بوده و از به كارگیری جملات و الفاظ مبهم در آنها خودداری شود . سنجش پذیری : اهداف باید حتی المقدور قابل اندازه گیری باشد . بیان اهداف به صورت وصفی در بسیاری از موارد ، تعیین میزان دستیابی به آنها را با مشكل مواجه می كند . مورد توافق بودن : اهداف باید موافق نظر افرادی باشد كه قرار است جهت دستیابی به آنها اقدام كنند و به تایید آنان برسد . به بیان بهتر لازم است یك توافق جمعی در خصوص اهداف ایمنی و بهداشت شغلی سازمان وجود داشته باشد . واقع نگرانه بودن : اهداف باید واقع بینانه و با در نظر گرفتن امكانات ، محدودیتها و وضعیت فعلی سازمان تدوین شوند . اگر اهداف بلند پروازانه باشند ، علاوه بر ایجاد مغایرت و عدم تطابق ، انگیزه و تلاش كاركنان در جهت دستیابی به آن را نابود خواهد كرد و موجب بروز دلسردی در میان آنان خواهد شد . همین طور اگر اهداف بسیار بدبینانه تدوین شوند ، سازمان نخواهد توانست به میزان مطلوبی از بهبود در عملكرد خود دست یابد . علاوه بر این ، واقع بینانه بودن یك هدف ،‌ بدین معناست كه هدف باید معقول و مرتبط با خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی سازمان باشد . زمان بندی : اهداف باید در یك محدوده زمانی بیان شوند . عدم وجود یك مهلت برای دستیابی به هدف ، موجب خواهد شد كه سازمان تلاش لازم جهت دستیابی به آن را از خود نشان ندهد . تعیین یك زمان مشخص برای دستیابی به هدف باعث خواهد شد كه سازمان بتواند در فواصل زمانی معین میزان دستیابی به هدف را ارزیابی كند و در صورت لزوم برنامه ها و روشهای دستیابی به اهداف را مورد بازنگری قرار دهد.
4ـ3ـ4ـ برنامه ( های ) مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی (OH & S Management Programs): سازمان باید برنامه هایی برای دستیابی به اهداف ایجاد كرده و برقرار نگهدارد كه شامل موارد زیر باشد :
الف ) تعیین مسئولیتها برای دستیابی به اهداف در هر بخش و سطحی از سازمان كه مرتبط باشد .
ب ) نحوه و زمان بندی دستیابی به آنها
برنامه ( های ) مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی باید در فواصل زمانی مناسب و مشخص مورد بازنگری قرار گیرد . این برنامه ( ها ) هر جا كه لازم باشد باید اصلاح شوند تا هرگونه تغییر در فعالیتها ، محصولات ، خدمات یا شرایط عملیاتی سازمان در آنها ملحوظ گردد . ایجاد و به كارگیری یك یا چند برنامه ، عاملی كلیدی برای اجرای موفق سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی است.در این برنامه باید نحوه دستیابی به اهداف از جمله زمانبندی و كاركنان مسئول اجرای آن تشریح شود . برنامه را می توان به بخشهایی تقسیم كرد كه هر كدام ، عناصر خاصی از عملیات سازمان را در بر گیرد . نباید فراموش كرد كه این برنامه باید شامل بازنگری ایمنی و بهداشت شغلی در فعالیتهای جدید باشد . برنامه های مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی باید با هدف دستیابی به اهداف ایمنی و بهداشت شغلی تدوین شوند . به همین دلیل به هنگام تدوین برنامه باید كلیه اهداف ایمنی و بهداشت شغلی در نظر گرفته شوند . به منظور دستیابی به حداكثر اثربخشی لازم است برنامه های مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی به صورت هماهنگ و سازگار با برنامه راهبردی سازمان تدوین شوند . در چنین حالتی است كه می توان انتظار حمایت كامل مدیریت از برنامه را داشت . هر برنامه باید به سه سوال در خصوص یك هدف پاسخ دهد :
چگونه : چگونه قرار است این هدف به وقوع بپیوندد ؟
چه كسی : چه كسی قرار است این كار را انجام دهد ؟
چه هنگام : چه زمانی این كار باید انجام شود ؟
تدوین یك روش اجرایی برای تنظیم برنامه های ایمنی و بهداشت شغلی در اكثر مواقع فواید بسیاری دارد . برنامه های مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی یكی از قویترین ابزارهای مدیریت برای بهبود عملكرد و بهداشت شغلی سازمان می باشند . این برنامه ها باید پویا بوده و به منظور سازگاری با تغییرات اهداف سازمان مورد بازنگری قرار گیرند .
4ـ4ـ اجرا و عملیات ( Implementation and Operation ) :
4ـ4ـ1ـ ساختار و مسئولیت ( Structure and Responsibility ) : وظایف ، مسئولیتها و اختیارات كاركنانی كه در مدیریت ، اجرا و تایید فعالیتهای موثر بر ریسكهای بهداشتی ـ ایمنی سازمان نقش دارند باید تعیین ، مدون و ابلاغ شوند تا مدیریت بهداشتی ـ ایمنی موثر تسهیل شود . مسئولیت نهایی ( اجرای صحیح نظام مدیریت ) بهداشتی ـ ایمنی بر عهده مدیریت رده بالای سازمان می باشد . سازمان باید یكی از مدیران رده بالا ( به عنوان مثال در سازمانهای بزرگ یكی از اعضای هیات مدیره یا هیات اجرایی ) را با مسئولیتهای ویژه به عنوان نماینده مدیریت منصوب نماید ، تا از استقرار و اجرای مناسب الزامات سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی در تمام قسمتها و حوزه های عملیاتی اطمینان یابد . نماینده مدیریت سازمان باید دارای وظایف ، مسئولیتها و اختیارات معینی برای موارد زیر باشد :
الف ) حصول اطمینان از اینكه الزامات مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی بر طبق مشخصات OHSAS 18001 می باشد . ( و اجرا و حفظ نیز می گردد )
ب ) حصول اطمینان از اینكه الزامات مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی جهت بازنگری و به عنوان پایه ای برای بهبود این سیستم ، به مدیریت رده بالا اعلام می گردد .
كلیه كسانی كه دارای مسئولیتهای مدیریتی می باشند باید تعهد خود را به بهبود مستمر عملكرد بهداشتی ـ ایمنی نشان دهند .
یادآوری : ( سازمان باید منابع ضروری برای اجرا و كنترل سیستم مدیریت بهداشت شغلی و ایمنی را فراهم نماید) این منابع شامل منابع انسانی ، مهارتهای تخصصی ، فن آوری و منابع مالی می باشد . برای اجرای اثربخش سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی لازم است سازمان توانایی ها و سازوكارهای پشتیبانی لازم جهت دستیابی به خط مشی و اهداف ایمنی و بهداشت شغلی ایجاد كند و به طور مستمر بهبود دهد . توانایی ها و پشتیبانی های مورد نیاز سازمان به منظور آمادگی در برابر تغییر خواسته های طرفهای ذینفع و فرایند بهبود مستمر توسعه می یابند . برای دستیابی به اهداف ایمنی و بهداشت شغلی ، سازمان باید انسانها ، سیستمها ، راهبردها ، منابع و ساختار لازم را شناسایی و به كار گیرد . برای بسیاری از سازمانها استقرار سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی می تواند با نگرش مرحله ای صورت پذیرد . بنابراین لازم نیست در ابتدای استقرار این سیستم كلیه منابع و ساختار در سطح عالی وجود داشته باشد ، بلكه مهم این است كه بر اساس سطح آگاهی سازمان ، مخاطرات و انتظارات طرفهای ذینفع سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی پایه مستقر شود و سپس با اتكا به دیدگاه بهبود مستمر ، این دیدگاه ارتقا یابد . ابتدا باید ساختار سازمانی ایجاد شود و در صورتی كه چنین ساختاری موجود باشد ، باید با درنظر گرفتن الزامات سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی مورد بازنگری قرار گیرد . ساختار سازمان متشكل از دو بخش اساسی یعنی نمودار سازمانی و شرح وظایف و اختیارات عناوین مختلف سازمان است . همانطور كه می دانیم هدف از استقرار یك سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی این نیست كه سازمان تمامی انرژی خود را صرف ایجاد محیط امن كند . چرا كه رسالت اصلی هر سازمانی در وهله اول ، بقای سازمان در محیط رقابتی است و سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی نیز در نهایت باید سازمان را در دستیابی به این رسالت یاری كند . به همین دلیل به هنگام ایجاد یا بازنگری ساختار سازمانی مطابق با نیازمندیهای OHSAS باید رسالت كلی سازمان تعریف و بر آن اساس اجزایی كه برای دستیابی به آن رسالت مورد نیازند ، ایجاد شود . این اجزا به صورت عناوین و واحدهای سازمان به هر شكل مناسب تعریف می شوند . حال با این اطلاعات باید اجزایی را كه مسئولیت و نقش در استقرار موثر سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی دارند ، شناسایی كرد و این وظایف و نقشها را در قالب شرح وظایف و اختیارات به آنها ابلاغ كرد . در سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی هیچ واحد یا فرایند سازمانی كه مرتبط با ایمنی و بهداشت شغلی نباشد ، وجود ندارد . اجرای موفقیت آمیز سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی تعهد تمامی كاركنان سازمان را می طلبد . بنابراین مسئولیتهای ایمنی و بهداشت شغلی نباید محدود به امور ایمنی انگاشته شود ، بلكه می تواند امور دیگر سازمان مانند مدیریت عملیات یا سایر وظایف كاركنان به جز موارد ایمنی و بهداشت را نیز در بر گیرد . این تعهد باید از بالاترین سطوح مدیریت شروع شود . لذا مدیریت رده بالا بایستی خط مشی ایمنی و بهداشت شغلی را ایجاد كند و اطمینان حاصل نماید كه سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی اجرا می شود . به عنوان بخشی از این تعهد ، مدیریت رده بالا بایستی فرد یا افراد خاصی را به عنوان گماشته مدیریت با مسئولیت و اختیار تعریف شده برای اجرای سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی تعیین كند . سازمانهای بزرگ یا پیچیده می توانند بیش از یك گماشته مدیریت داشته باشند . در شركتهای كوچك یا متوسط این مسئولیتها می تواند توسط یك نفر انجام شود . اكیدا توصیه می شود كه گماشته مدیریت در نمودار سازمانی مشخص شده باشد . این امر اگرچه صراحتا در استاندارد OHSAS خواسته نشده است لیكن باعث خواهد شد كه اولا تمامی پرسنل به راحتی از وجود و موقعیت چنین سمتی مطلع شوند و ثانیا با توجه به ارتباط مستقیم گماشته مدیریت با مدیریت رده بالا ، جایگاه و اختیارات وی مستحكم تر شود . به همین ترتیب حائز اهمیت است كه سایر مسئولیتهای كلیدی سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی به درستی تعریف شود و به كاركنان مربوطه منتقل شود. مدیریت رده بالا همچنین باید اطمینان حاصل كند كه منابع مناسب همواره فراهم است تا مطمئن شود كه سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی اجرا می شود و برقرار می ماند . این منابع شامل منابع انسانی ، فیزیكی ( نظیر تجهیزات و تسهیلات ) و منابع لازم برای دستیابی به اهداف ایمنی و بهداشت شغلی می شود . برخی از این منابع عبارتند از : نیروی آموزش دیده و ماهر اطلاعات مربوط به روشهای نوین و مقررات جدید تجهیزات و ماشین آلاتی كه نكات ایمنی در آنها رعایت شده باشد تسهیلات ایمنی و بهداشتی نظیر درمانگاه ، آتش نشانی و غیره منابع فن آوری نظیر استفاده از ربات برای فعالیتهای بسیار خطرناك ریشه بسیای از مغایرتها و حوادث ایمنی در عدم شناسایی و تامین منابع لازم نهفته است . به ویژه در كشور ما به منابع اطلاعاتی توجه بسیار كمی می شود و به هنگام سخن گفتن از منابع فقط منابع انسانی و فیزیكی مدنظر قرار می گیرند. از طرف دیگر سازمانهای كوچك و متوسط به دلیل محدودیتهای ناشی از امكانات خود در بسیاری موارد در تامین منابع لازم با مشكلات زیادی مواجه می شوند . در برخورد با چنین محدودیتهایی ،‌ استفاده از راهبردهای همكاری نظیر موارد زیر می تواند كمك شایانی به سازمان نماید : استفاده از منابع اطلاعاتی و فن آوری مشتریان بزرگ سایر سازمانهای متوسط و كوچك كه همكار یا عضو یك مجموعه اند می توانند برای تبادل اطلاعات ، ایجاد و استفاده از تسهیلات مشترك ، تعریف پروژه های مشترك جهت بهبود عملكرد استفاده از مشاورین به صورت مشترك اقدام كنند . استفاده از موسسات استاندارد ، تشكل های سازمانهای كوچك و متوسط ، اتحادیه های صنفی برای آموزش و برنامه های افزایش آگاهی استفاده از دانشگاهها و سایر مراكز تحقیقاتی در ارتباط با منابع ، سوالات زیر می تواند راهنمای خوبی برای بررسی وضعیت سازمان در این خصوص باشد :
1 ـ سازمان چگونه منابع لازم برای دستیابی به اهداف ایمنی و بهداشت شغلی را شناسایی و تامین میكند ؟
2 ـ سازمان چگونه بین هزینه ها و فواید فعالیتهای ایمنی و بهداشت شغلی تعادل برقرار می كند ؟



ثبت نظر شما

نام :

ایمیل :

نظر :



آخرین مقالات


پرداخت آنلاین توسط کلیه کارت های عضو شبکه شتاب بانکی
تمامی خدمات این فروشگاه ، حسب مورد ، دارای مجوز های لازم از مراجع مربوطه می باشد و فعالیت این سایت تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران می باشد .

بالا